Artykuły

Drukarnie i drukarze w Elblągu (XVII-XIX w.) Autor: Helena Dutkiewicz

Elbląg odgrywał ważną rolę polityczną , gospodarczą oraz stanowił rozwijający się ośrodek kulturalny. Założenie gimnazjum zwiększyło zapotrzebowanie na książki oraz stwarzało konieczność drukowania utworów pisanych przez profesorów i uczniów. Powstała w 1535 r. średnia szkoła protestancka (przekształcona w 1598 r. w gimnazjum), w którego murach uczyli znakomici rektorzy i profesorowie ( Daniel Braun, Joachim Frisich, Jan Daniel Hoffmann, Izrael i Jan Hoppe, Jan Amos Komensky, Joachim Pastorius, Jerzy Daniel Seyler i wielu innych ), przyciągnęła do Elbląga pierwszego drukarza Wolfganga Dietmara.

Aeroklub Elbląski Autor: Edward Jaremczuk

Fragment referatu dra Edwarda Janusza Jaremczuka „Związki miasta i jego mieszkańców z lotnictwem na przestrzeni dziejów Elbląga”

Historia lotnictwa w Elblągu Autor: Edward Jaremczuk

Fragment referatu dra Edwarda Janusza Jaremczuka „Związki miasta i jego mieszkańców z lotnictwem na przestrzeni dziejów Elbląga”

Elbląskie Towarzystwo Starożytności (Elbinger Altertumsgesellschaft) Autor: Joanna Szkolnicka

Za datę powstania Elbląskiego Towarzystwa Starożytności (Elbinger Altertumsgesellschaft) przyjmuje się 11 listopada 1873 r. Pierwsze walne zgromadzenie odbyło się prawie rok później – 21 października 1874 r. i przyjęto na nim prowizoryczny statut stowarzyszenia. Nadrzędnym celem Towarzystwa było według statutu pogłębianie i szerzenie wiedzy na temat historii i prehistorii stron ojczystych poprzez badania, informowanie oraz gromadzenie zabytków przeszłości. W trakcie istnienia Towarzystwa zapisy statutu ulegały zmianom, w 1905 wprowadzono poprawkę mówiącą o tym, iż zasadniczym założeniem Altertumsgesellschaft mają być badania naukowe oraz opieka nad zabytkami i dziedzictwem historycznym, jednak w 1918 roku powrócono do wcześniejszej wersji statutu, za główny cel uznającej popularyzację wiedzy wśród mieszkańców regionu.

Inkunabuł Autor: Helena Dutkiewicz

Inkunabuł (z łac. incunabula) - najwcześniejsze druki, powstałe przed 1501 r., których wygląd zewnętrzny (krój czcionek, układ kolumn, stosowanie kustoszy, kolofonu itd.) naśladował książki rękopiśmienne. Były to zamierzone działania, mające na celu podwyższyć cenę książki drukowanej przez podobieństwo do bardzo w tym czasie drogiej - rękopiśmiennej.Podobieństwo miało też zadowolić gusta miłośników sztuki pięknego pisania.

Rękopis (manuskrypt) Autor: Helena Dutkiewicz

Rękopis (manuskrypt) - zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach.

Reformacja w Elblągu Autor: Elżbieta Paprocka

Reformacja jest jednym z wydarzeń, które w szczególny sposób wpłynęły na historię miasta. Elbląg stał się miastem wielu konfesji oraz wielu narodowości, a panujący w nim klimat dość zgodnego współistnienia był, jak na realia nowożytnej Europy, wyjątkowy. Reformacja wpłynęła także na kształt dzisiejszych zbiorów zabytkowych Biblioteki Elbląskiej. W zbiorach Biblioteki Elbląskiej jest ponad 160 różnych wydań Biblii, wyróżniających się bogatą szatą graficzną lub oryginalnością wydania. Jest też pokaźny zbiór literatury teologicznej.

Zbiory zabytkowe Biblioteki Elbląskiej Autor: Helena Dutkiewicz

Dzięki odzyskaniu księgozbioru zdeponowanego po II wojnie światowej w Bibliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Instytutu Bałtyckiego w Gdańsku, zbiory posiadane przez Bibliotekę Elbląską, stanowią jedną z najwspanialszych kolekcji. Główny trzon zbiorów stanowi księgozbiór dawnej Biblioteki Miejskiej (Stadtbibliothek) i Biblioteki Gimnazjum Elbląskiego. Zbiory te liczą blisko 50.000 jednostek.

Sygnet drukarski Autor: Helena Dutkiewicz

Sygnet drukarski to znak, godło drukarni lub drukarza. W książkach w Polsce sygnet drukarski pojawił się w XV wieku. Był to znak graficzny, będący marką, godłem drukarza, umieszczany zwykle na karcie tytułowej książki. Sygnet do drukarstwa wprowadzili po raz pierwszy J. Fust i P. Schöffer w Psałterzu mogunckim z 1457 r. Zdobnictwo w drukach XV- wiecznych to nie tylko ryciny czy inicjały. Funkcję zdobniczą, obok znaku firmującego pełniły właśnie sygnety. drukarskie.

Archiwum miasta Elbląga Autor: Wiesław Długokęcki

Archiwum miasta Elbląga przechowywane od 1947 r. w Archiwum Państwowym w Gdańsku składa się z akt wytworzonych przez władze miasta: radę miejską i jej urzędy do 1772 r., magistrat miasta do 1945 r. oraz instytucje (szkoły, w tym Gimnazjum, kościoły, cechy, bractwa, archiwum, teatr) i stowarzyszenia działające na terenie miasta, a także gminy wiejskie (tzw. wsie elbląskie). Ponadto w jego skład wchodzą następujące kolekcje i zbiory: dokumenty (głównie wystawione przez władze miasta), rękopisy elbląskie (spuścizna rękopiśmienna gromadzona przez autorów rękopisów i kolekcjonerów oraz biblioteki kościelne i szkolne), zbiór kartograficzny.

Z dziejów Biblioteki Elbląskiej (cz. 2) Autor: Elżbieta Paprocka

W XIX w. Elbląska Biblioteka Miejska posiadała już 18 tysięcy woluminów. Jej księgozbiór systematycznie się wzbogacał. Cennym nabytkiem była „księga elbląska”, którą przekazał bibliotece w 1869 roku Ferdynand Neumann elbląski aptekarz, ale jednocześnie pasjonat historii regionalnej. Rękopis ten z początku XIV w. był „najstarszym zwodem prawa polskiego”, służył sędziemu krzyżackiemu do sądzenia podległej mu ludności. Prawo polskie było prawem zwyczajowym, dlatego znalezienie jego zapisu było wyjątkowo cenne. Rękopis ten był również nazywany „księgą elbląską”. Niestety jego losy po 1945 roku pozostają nieznane.

Zielnik Autor: Helena Dutkiewicz

Zielnik (łac. herbarium – zioło) – średniowieczny ogród przeznaczony do uprawy ziół leczniczych ; zbiór zasuszonych i sklasyfikowanych roślin z podaniem m.in. łac. nazwy, miejsca, daty ich znalezienia ; księgi o ziołach. Zioła znały najstarsze ludy zamieszkujące naszą planetę, po Asyryjczykach w spuściźnie zostało 660 glinianych tabliczek pochodzących z lat 1900-400 p.n.e., w tym opisanych jest blisko tysiąc roślin leczniczych (w tym rumianek, lulek, szafran, piołun, lukrecja, babka, koper i inne). Cennym dokumentem i kopalnią wiedzy o starożytnej farmacji jest papirus Ebersa (egipski dokument z XIV w. p.n.e., nazwany od nazwiska archeologa Georga Ebersa, który w 1862 r. kupił go od pewnego Egipcjanina). Opisano w nim ponad 800 leków, w znacznej mierze ziołowych, z których część jest aktualna i dziś. Ponad dwóch tysięcy lat przed naszą erą sięgają też tradycje ziołolecznictwa na terenach dzisiejszych Indii i Chin. Najstarszy znany zielnik chiński pochodzi z ok. 2700 r. p.n.e. i zawiera opis takich ziół, jak żeń-szeń, konopie, imbir, gencjana itd. Liczba ziół, które początkowo opisywano była skromna, obejmowała około 300 gatunków.

Z dziejów Biblioteki Elbląskiej (cz. 1) Autor: Wiesław Długokęcki

Początki dzisiejszej Biblioteki Elbląskiej związane są genetycznie z biblioteką, którą założono ponad 400 lat temu przy Gimnazjum Elbląskim. Powstało ono w 1535 r. jako pierwsza w Polsce średnia szkoła protestancka (innowiercza). Jej organizatorem z ramienia władz miejskich był Wilhelm Gnapheus (1493-1568), zwolennik reformacji, który wcześniej kierował gimnazjum Hadze, a następnie opuścił kraj w obawie przed prześladowaniami religijnymi, i w 1531 r. przybył do Elbląga. Gnapheus miał szersze plany związane z kierowana przez siebie szkołą, chciał przekształcić ją w uniwersytet. Niestety, nie zostały one zrealizowane. Koniecznym elementem kształcenia gimnazjalnego była biblioteka. Do jej utworzenia nie doszło jednak ani w okresie sprawowania funkcji rektora przez Gnapheusa, ani też za kilku jego następców. Nie wiadomo, jakie okoliczności na to nie pozwoliły. Być może w okresie walk o zwycięstwo reformacji i oficjalnego uznania wyznania luterańskiego w Elblągu władze miasta nie przejawiały zbyt dużo troski w tej sprawie. Powstanie biblioteki mogły też opóźniać zbyt częste zmiany na stanowisku rektora.

Kościół Najświętszej Marii Panny Autor: Helena Dutkiewicz

Początek kościoła Najświętszej Marii Panny, najwybitniejszej budowli sakralnej Elbląga sięga XIII wieku. W 1238 r. mistrz Zakonu Krzyżackiego, Hermann Balk wystawił dokument fundacyjny, zezwalający dominikanom przybyłym do Polski na osiedlenie się w Elblągu. Otrzymali parcelę pod budowę klasztoru, a w 1246 roku mistrz Zakonu Krzyżackiego Henryk von Hohenhole wydał zezwolenie na budowę ceglanego kościoła bez wieży. Budowę rozpoczęto po 1246 r. zaczynając od obecnego prezbiterium (chóru), zakrystii oraz dwóch niewielkich pomieszczeń. Pod koniec XIII wieku powstał korpus kościoła. W XIV wieku wybudowano południową nawę kościoła. Krużganek otrzymał sklepienia przeskokowe – typowe dla architektury krzyżackiej. Zakończono budowę klasztoru, o którym zachowały się jedynie bardzo skąpe wzmianki historyczne.

Elbląski Klub Tańca „Jantar” Autor: Helena Dutkiewicz

Dziś nikt nie wyobraża sobie Elbląga bez turniejów tańca, imprez kulturalnych o tematyce tanecznej, aby nie było EKT „Jantar”. Często mówi się, ze „Elbląg tańcem stoi”. To prawda. Przez 20 lat klub objął swoją działalnością ponad 12 tysięcy elblążan, zarówno młodszych, jak i starszych. Początek drogi do tanecznego sukcesu to kurs tańca towarzyskiego. Pierwszy taki kurs odbył się w lutym 1986 roku.

Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Elbląska” Autor: Helena Dutkiewicz

Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Elbląska” na stałe wpisał się w kulturalny "krajobraz" miasta, od wielu lat jest ambasadorem Elbląga na całym świecie. Historia zespołu sięga 1978 roku - wtedy to rozpoczął on działalność pod kierownictwem artystycznym nieżyjącego już Czesława Kujawskiego, który przez blisko 25 lat był jego kierownikiem artystycznym. Od początków swego istnienia Ziemia Elbląska była reprezentantem Elbląga w kraju i poza jego granicami. Odegrała i nadal odgrywa znaczącą rolę w podtrzymywaniu tożsamości kulturalnej mieszkańców Elbląga i okolic.

"Dni Elbląga" Autor: Helena Dutkiewicz

"Dni Elbląga" –coroczne święto miasta. Impreza łącząca historię Elbląga z jego współczesnością. Podczas obchodów odbywają się między innymi: koncerty plenerowe znanych polskich gwiazd, otwierane są nowe wystawy plastyczne i fotograficzne, prezentowane są popularne spektakle teatralne, festyny rekreacyjne i pokazy sztucznych ogni.

Exlibris Autor: Helena Dutkiewicz

Ekslibris, (łac. ex libris - z książek) - znak własnościowy danego egzemplarza książki, najczęściej ozdobny, wykonany w technice graficznej, z imieniem i nazwiskiem właściciela księgozbioru (lub np. stylizowanymi inicjałami), lub z nazwą instytucji. Typowy ekslibris jest małą zadrukowaną karteczką przyklejoną do wewnętrznej strony okładki. W prostszej formie może to być np. pieczątka.

Kanał Elbląski Autor: Lech Słodownik

Jedną z największych atrakcji turystycznych okolic Elbląga jest Kanał Elbląski (Der Oberländische Kanal - stara nazwa). Ten wspaniały zabytek - o walorach zarówno technicznych, jak również krajoznawczych - znany jest także jako Kanał Ostródzko-Elbląski (Elbląsko-Ostródzki). Najwspanialszą perełką tej jednej z dwóch tego typu dróg wodnych na świecie jest 5 pochylni, dzięki którym statek pokonuje około 2 km po suchym lądzie, a które to mają za zadanie pokonanie olbrzymiej różnicy poziomu wód wynoszącej około 100 m na przestrzeni 9,6 km. Na świecie zbudowano jedynie dwa kanały, w których wykorzystano system pochylni. Kanał Elbląski jest unikatem w skali światowej z zastosowaniem oryginalnego rozwiązania technicznego. Uroczyste otwarcie Kanału (niem. Der Oberländische Kanal) odbyło się 31 sierpnia 1860, a pełne połączenie wodne z Ostródą otwarto w 1872 roku. Tereny są bardzo atrakcyjne nie tylko z uwagi na unikalne walory techniczne samego Kanału, ale słyną również z walorów czysto przyrodniczych, a Jezioro Druzno przez które przebiega tor wodny, uznawane jest za jedną z największych baz lęgowych ptactwa wodnego w Polsce. Można tu spotkać około 200 gatunków ptaków, a okolica jest miejscem "pielgrzymek" ornitologów niemal z całej Europy.

Zarys historii medycyny (przykłady ze zbiorów zabytkowych Biblioteki Elbląskiej) Autor: Helena Dutkiewicz

Medycyna jest jedną z najstarszych nauk, której podstawy stworzył najwybitniejszy lekarz grecki Hipokrates (ok.460-377 r.p.n.e.). W swoim dziele „O dawnej medycynie” przedstawił poglądy i metody lecznicze z przeszłości. Napisał także traktat: „O powietrzu, wodach i klimatach”, w którym podkreślał znaczenie czynników środowiskowych na zdrowie ludzkie. Nie jest łatwe ustalenie początków historii medycyny jako nauki. Momentem uchwytnym dla dzisiejszych badaczy jest ukazanie się pierwszych dzieł, traktujących o medycynie, o życiu lekarzy i przeszłości.