Versuche über verschiedene Gegenstände aus der Moral, der Literatur und dem gesellschaftlichen Leben. Zweyter Theil

Opis dokumentu

Wrocławski uczony Christian Garve (1742-1798) zaliczany jest do powszechnie krytykowanego nurtu niemieckiej filozofii oświecenia zwanego „filozofią popularną”, do którego przedstawicieli należy także min. Moses Mendelssohn (1729-1786). Jako „filozof popularny”, którego prace i idee wyszły poza krąg akademickich dyskusji oraz sporów i weszły do kultury masowej, Garve koncentrował się na życiu codziennym i dostarczał ludziom praktycznych wskazówek poprzez formę „medytacji”, której celem było nie tyle nauczanie, co zachęcanie do samodzielnego myślenia. Drugi tom dzieła Garvego zawiera również cztery eseje. W pierwszym z nich, „Ueber zwei Stellen des Herodots ”, autor analizuje i komentuje filozoficznie i filologicznie dwa ważne fragmenty z „Dziejów” starożytnego historyka Herodota (ok. 485-426 p.n.e.) dotyczące ludzkiego działania, moralności i boskiej opatrzności lub losu. Drugi eseju „Einige Gedanken über die Vaterlandsliebe überhaupt…” to wnikliwe studium na temat poczucia więzi z własną ziemią i ojczyzną. Dla Wrocławianina patriotyzm to naturalny, moralny impuls człowieka. Łączy on przywiązanie do własnej ziemi z obyczajami, językiem i ludźmi, wśród których się dorasta. Garve dochodzi do przekonania, że ludzie często kochają swoją „małą ojczyznę” (używa tu określenia „Provinz”) bardziej niż cały kraj, ponieważ krajobraz, lokalne zwyczaje i sąsiedzi są im bliżsi i bardziej znani. W eseju „Ueber die Maxime Rochefoucaulds: Das bürgerliche Air verliert sich zuweilen bey der Armee, niemahls am Hofe” Garve analizuje zwyczaje społeczne, charakter klasowy i wyrafinowany styl życia arystkokracji i mieszczaństwa w końcu XVIII wieku. Autor dochodzi do wniosku, że w przeciwieństwie do swobodnych manier dworskich i ducha wojskowego, zachowania mieszczaństwa często pozostają dziwnie niedoskonałe, odzwierciedlają jednak pracowitość i rzeczywistość społeczną klasy średniej. Zaproponowane przez Garvego pojęcie „das Air” ma oznaczać próbę mieszczaństwa, by wyrazić swoją (mieszczańską) tożsamość poprzez zachowanie i obyczaje, jednocześnie dystansując się od arystkokracji (dworu) lub ją naśladując. W ostatnim eseju „Ueber die Untentschlossenheit” wrocławski myśliciel analizuje niezdecydowanie (wahanie) jako problem moralny i psychologiczny, który uniemożliwia podjęcie poprawnego etycznie działania, gdyż człowiek pozostaje w stanie namysłu i zastanawiania się.