Filozofia spekulatywna, czyli sposób myślenia wykraczający poza samo doświadczenie zmysłowe (empiryzm) i potoczny rozum, aby rozpoznać absolutną istotę rzeczywistości, całość świata i ostateczne zasady to zagadnienie, któremu Johann Friedrich Zöllner (1753-1804) poświęcił traktat „Ueber speculative Philosophie” wydany w 1789 roku. Jest to systematyczny wykład o naturze filozoficznych systemów spekulatywnych, koncepcjach rozumu oraz relacji między wiarą, wiedzą i dedukcją spekulatywną. Skierowane zarówno do „entuzjastów filozofii” jak i laików dzieło w przystępny i krytyczny sposób omawia podstawowe kwestie metafizyczne i granice ludzkiej myśli w okresie oświecenia i analizuje oraz omawia zasady wykraczające poza samo doświadczenie zmysłowe. Podobnie jak „Ogólny przegląd wiedzy ludzkiej” dzieło to jest zbiorem przedruków tekstów opublikowanych wcześniej w periodyku „Tygodniowe rozmowy o Ziemi i jej mieszkańcach” wydawanym od 1784 roku min. przez Zöllnera. Praca Zöllner stanowi cenny wkład w zrozumienie zróżnicowanego krajobrazu filozoficznego XVIII wieku, w szczególności dogmatycznych i spekulatywny nurtów późnego oświecenia. Dokument współoprawny z innymi drukami (klocek introligatorski), sygn. SD.XVIII.2257 - SD.XVIII.2258.