Elbląska Biblioteka Cyfrowa

Adres URL:
http://historia.bibliotekaelblaska.pl/dokument/tierwanderungen-und-ihre-ursachen

Tytuł:
Tierwanderungen und ihre Ursachen

Typ:
Książka

Autor:
Knauer, Friedrich Karl

Rok publikacji:
1909

Miejsce publikacji:
Köln

Strony:
XII; 288

Illustracje:
81

Języki:
lat, ger

Sygnatura:
KD.16288

Kategorie:
Zbiory zabytkowe
Druki XIX – XX w. (do 1945)

Hasła przedmiotowe:
Literatura popularnonaukowa – XX w.
Zoologia
Zoogeografia - historia  XX w.
Zwierzęta - migracje
Migracje zwierząt - przyczyny
Knauer, Friedrich Karl (1850-1926)

Opis dokumentu:
Tierwanderungen und ihre Ursachen (Kolonia, 1909) - ilustrowane, popularnonaukowe studium zoologiczne poświęcone fenomenowi masowych migracji w świecie zwierząt autorstwa austriackiego zoologa Friedricha Karla Knauera (1850-1926). Dzieło poświęcone jest migracjom zwierząt oraz powodom, dla których przemieszczają się one na duże odległości. Knauer analizuje to zjawisko w sposób bardzo przekrojowy. Szczegółowo opisuje migracje różnych gromad i gatunków zwierząt - od spektakularnych przelotów ptaków, przez wędrówki ssaków lądowych i morskich aż po masowe przemieszczanie się ryb i owadów. Książka odpowiada na pytanie „dlaczego?” zwierzęta wędrują. Knauer wskazuje tu przede wszystkim na: zmiany klimatyczne i pory roku (ucieczka przed zimnem lub suszą), poszukiwanie pokarmu (brak pożywienia w danym okresie) oraz instynkt rozrodczy (poszukiwanie bezpiecznych miejsc na tarło, lęgi czy narodziny potomstwa). Stara się również wyjaśnić, jak zwierzęta odnajdują drogę – czy kierują się zmysłami, ukształtowaniem terenu, czy wrodzonym instynktem. W pracy pojawiają się też wątki dotyczące tego, jak działalność człowieka (np. rozwój miast czy polowania) wpływa na tradycyjne szlaki wędrówek zwierząt. Knauer skupia się na znanych i budzących wówczas największe kontrowersje naukowe przykładach migracji. Choć opisuje dziesiątki gatunków, kilka z nich traktuje szczególnie obszernie, czyniąc z nich fundamenty swoich rozdziałów. Ptaki – mistrzowie dalekich dystansów stanowią największą część rozważań Knauera o migracji. Najszerzej opisuje bociany (główny przykład do analizowania tras migracyjnych z Europy do Afryki oraz teorii dotyczących tzw. „pamięci dróg”), jaskółki (odnosił się do dawnych, XIX-wiecznych mitów (np. że jaskółki zimują na dnie jezior w błocie) i obala je, szczegółowo opisując ich rzeczywiste, podniebne podróże), rybitwy (wspomniane jako rekordziści pokonywanych odległości między biegunami), kukułki i ptaki drapieżne (analizowane pod kątem tego, jak samotnie, bez przewodnictwa rodziców, potrafią odnaleźć drogę do celu). Wśród ssaków Knauer wybiera gatunki, których wędrówki mają charakter masowy lub „drastyczny”: Poświęca wiele uwagi legendarnym, masowym „marszom śmierci” lemingów norweskich, próbując wyjaśnić, że ich rzekome „zbiorowe samobójstwa” w morzu to w rzeczywistości tragiczny skutek przeludnienia i panicznego poszukiwania jedzenia. Wieloryby i foki opisuje w kontekście migracji oceanicznych. Analizuje ich wędrówki z rejonów polarnych (gdzie żerują) do cieplejszych wód (gdzie wydają na świat młode). Prezentuje również zsynchronizowane, masowe migracje stad zwierząt kopytnych na afrykańskich sawannach oraz historyczne trasy bizonów w Ameryce Północnej, które ulegały zmianie z powodu działalności człowieka. Za kluczowe do wyjaśnienia instynktu rozrodczego uznaje wędrówki ryb. Knauer opisuje niesamowitą podróż łososi z oceanów w górę rzek, pod prąd, pokonując wodospady, by dotrzeć dokładnie do tych samych strumieni, w których same przyszły na świat. Odnosi się również do zagadki rozmnażania węgorzy w Morzu Sargassowym i ich wędrówki z europejskich rzek, co było jedną z największych sensacji zoologicznych w czasach autora. Opisuje także szarańczę wędrowną jako przykład migracji niszczycielskiej, napędzanej wyłącznie głodem i przeludnieniem (Knauer analizował mechanizmy formowania się gigantycznych rojów i wpływ wiatru na ich przemieszczanie się).