Shinto die Volksreligion Japans

Opis dokumentu

Shinto die Volksreligion Japans (Berlin, 1935) – ilustrowana, niemieckojęzyczna publikacja poświęcona rodzimej religii Japonii - shintō, której autorem jest niemiecki teolog, pastor ewangelicki  i misjonarz Karl Emil Schiller, znany jako Emil Schiller (1865-1945). Książka została wydana po raz pierwszy w 1910 roku. Tytuł publikacji tłumaczy się jako „Shinto: ludowa religia Japonii”. Z perspektywy historycznej, praca ta stanowi jedno z wczesnych, zachodnich opracowań próbujących przybliżyć europejskiemu czytelnikowi specyfikę japońskich wierzeń. Autor spędził w Japonii (głównie w Tokio i Kioto) z krótkimi przerwami aż 36 lat (od 1895 do 1931 roku). Został tam wysłany przez Wschodnioazjatyckie Towarzystwo Misyjne (Ostasienmission). Poza pracą duszpasterską intensywnie badał japońską kulturę, historię oraz religię. Swoją wiedzą dzielił się, wykładając na japońskich uczelniach oraz pisząc liczne raporty i książki, w tym niniejszą publikację. Książka Emila Schillera to zwięzłe, liczące nieco ponad 100 stron opracowanie popularnonaukowe. Jego głównym celem było przystępne wyjaśnienie zachodniemu czytelnikowi fenomenu shintō nie jako skomplikowanego systemu teologicznego, ale jako żywej, codziennej „religii ludowej” .Schiller, patrząc na Japonię okiem europejskiego teologa z początku XX wieku, dzieli swoją analizę na kilka kluczowych obszarów. Autor definiuje shintō jako rdzenną religię naturalną, która w przeciwieństwie do chrześcijaństwa czy buddyzmu nie posiada założyciela, spisanych dogmatów ani odgórnej doktryny moralnej. Podkreśla, że shintō wyrasta bezpośrednio z duszy narodu japońskiego, będąc mieszanką głębokiego zachwytu nad siłami przyrody (animizm), kultu przodków oraz tradycji szamańskich. Schiller szczegółowo przybliża koncepcję kami. Wyjaśnia, że dla Japończyków bóstwem może być zarówno potężne zjawisko słońca czy burzy, jak i lokalny duch ukryty w starym drzewie, wodospadzie, a nawet wybitny, zmarły człowiek (np. cesarz lub bohater wojenny). Autor opisuje najważniejsze postacie z mitologii japońskiej, na czele z boginią słońca Amaterasu Ōmikami, wskazując, jak te mitologiczne opowieści legitymizowały boskie pochodzenie dynastii cesarskiej. Obszerna część książki poświęcona jest stronie praktycznej. Schiller opisuje architekturę i rolę tradycyjnych chramów (jinja), charakterystyczne bramy torii wyznaczające granice sacrum, a także funkcję kapłanów. Wskazuje, że sercem shintō nie jest wiara w dogmaty, lecz czynny udział w rytuałach – zwłaszcza w świętach (matsuri) oraz obrzędach oczyszczenia (oharae) z rytualnego brudu i nieszczęść. Jako uważny obserwator, pastor zauważa, że w codziennym życiu Japończyków shintō nie wyklucza się z buddyzmem – obie te religie od wieków współistnieją i płynnie się przenikają (np. narodziny świętuje się w chramie shintō, a pogrzeby odprawia w świątyni buddyjskiej). Schiller odnosi się również do ówczesnej sytuacji politycznej (przełom epok Meiji i Taishō) – opisuje proces, w którym rząd Japonii zaczął przekształcać tradycyjne wierzenia w tzw. Shintō Państwowe (Kokka Shintō), wykorzystując kult cesarza do budowania nowoczesnego patriotyzmu i jedności narodowej. Schiller dochodzi do wniosku, że shintō to coś więcej niż religia w zachodnim rozumieniu tego słowa – to fundament japońskiego kodeksu etycznego, estetyki i poczucia wspólnoty. Choć autor pisał z pozycji chrześcijańskiego misjonarza, w swojej książce unika agresywnej krytyki. Stara się podejść do tematu ze zrozumieniem, ukazując shintō jako fascynujący element tożsamości kulturowej, bez którego nie da się pojąć mentalności ówczesnych Japończyków.