Entwicklung der Großmächte vom Sturz Napoleons bis zur Gegenwart

Opis dokumentu

Entwicklung der Großmächte vom Sturz Napoleons bis zur Gegenwart (Berlin, 1936) - historyczno-polityczna analiza geopolityki światowej, której autorem jest niemiecki dyplomata i polityk, minister spraw zagranicznych Niemiec w latach 1917-1918 Richard von Kühlmann (1873-1948), który po odejściu z aktywnej polityki skupił się na publicystyce historycznej i dziełach poświęconych stosunkom międzynarodowym. Publikacja odzwierciedla spojrzenie niemieckiego dyplomaty okresu międzywojennego na mechanizmy rządzące polityką mocarstwową, układami sił i kryzysami, które doprowadziły do I wojny światowej oraz sytuacji politycznej lat 30. XX wieku. Jej główną tematyką są dzieje i rywalizacja światowych mocarstw (takich jak Wielka Brytania, Francja, Rosja, Niemcy, Japonia czy Stany Zjednoczone) od upadku Napoleona Bonapartego w 1815 roku aż do połowy lat 30. XX wieku. Autor dzieli ewolucję polityki globalnej na kilka kluczowych okresów, koncentrując się na mechanizmach równowagi sił i nieuchronności konfliktów. Punktem wyjścia okresu konsensusu i restauracji (1815–1848) jest upadek Napoleona w 1815 roku i Kongres Wiedeński jako fundament nowego ładu w Europie. Kühlmann opisuje stworzenie tzw. „Koncertu Mocarstw” (Wielka Brytania, Rosja, Austria, Prusy i odzyskująca pozycję Francja). Głównym dążeniem państw było powstrzymanie ruchów rewolucyjnych oraz niedopuszczenie do sytuacji, w której jedno państwo ponownie zdominuje kontynent. Drugi analizowany okres to rozpad starego ładu i zjednoczenie narodowe (1848–1871). Wiosna ludów (1848) oraz wojna krymska (1853–1856) niszczą solidarność konserwatywnych monarchii. Na scenę wchodzą nowi gracze i następuje przesunięcie sił. Książka szczegółowo analizuje procesy zjednoczeniowe Włoch oraz przede wszystkim Niemiec pod wodzą Ottona von Bismarcka. Powstanie Cesarstwa Niemieckiego w 1871 roku radykalnie zmienia dotychczasowy środek ciężkości europejskiej polityki. Kolejny opisywany etap to okres imperializmu i systemów sojuszy (1871–1914). Kühlmann przenosi punkt ciężkości na wyścig kolonialny w Afryce i Azji. Status mocarstwa przestaje zależeć wyłącznie od terytorium w Europie. Analizuje politykę i dyplomację Bismarcka, która dążyła do izolacji Francji i budowy sieci sojuszy (Trójprzymierze). Powołując się na własne doświadczenia, opisuje usztywnienie frontów dyplomatycznych po odejściu Bismarcka, zbliżenie francusko-rosyjskie i powstanie Trójporozumienia (Ententy), co uczyniło Europę „beczką prochu”. Następna faza to okres wielkiej wojny i nowego porządku (1914–1919). I wojna światowa pokazana jest jako nieuchronny skutek załamania się mechanizmów dyplomatycznych i wyścigu zbrojeń. Koniec wojny przynosi likwidację czterech wielkich dynastii i imperiów: Rosji, Niemiec, Austro-Węgier oraz Imperium Osmańskiego. Kühlmann (będący zwolennikiem pokoju kompromisowego jeszcze w trakcie wojny) krytycznie ocenia traktat wersalski. Prezentuje go jako system zbyt rygorystyczny, by przetrwać oraz system generujący zarzewie nowych konfliktów. Ostatni opisywany okres to lata 30. XX wieku (do 1936 r.) Kühlmann wskazuje na nowe mocarstwa pozaeuropejskie, wyraźne zarysowanie dominującej roli Stanów Zjednoczonych oraz wzrost potęgi militarnej Japonii w Azji. Punktuje bezsilność nowo powstałych instytucji międzynarodowych (Liga Narodów)  wobec partykularnych interesów państw. Choć książka powstaje w okresie III Rzeszy, Kühlmann jako tradycyjny dyplomata unika otwartej propagandy nazistowskiej, skupiając się na chłodnej, geopolitycznej analizie dążenia Niemiec do rewizji granic wersalskich i odzyskania statusu pełnoprawnego mocarstwa. Reasumując, Kühlmann argumentuje, że potęga mocarstw nie jest dana raz na zawsze. Zależy ona od elastyczności dyplomacji, rozwoju przemysłu oraz demografii. Ostrzega również, że systemy międzynarodowe oparte na upokorzeniu jednej ze stron (jak ład wersalski wobec Niemiec) są z natury nietrwałe i prowadzą do kolejnych kryzysów politycznych.