Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Vierter Band

Opis dokumentu

Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Vierter Band (Berlin, 1863) - czwarty, ostatni tom obszernej biografii epistolarnej niemieckiego teologa protestanckiego, filozofa oraz pedagoga, uznawanego za ojca nowoczesnej teologii liberalnej Friedricha Schleiermachera (1768–1834). Dzieło składa się z prywatnych listów oraz materiałów zebranych i uporządkowanych przez ewangelickiego teologa, bliskiego ucznia i przyjaciela Schleiermachera Ludwiga Jonasa (1797–1859) oraz słynnego niemieckiego filozofa i historyka kultury Wilhelma Diltheya (1833-1911), który po nagłej śmierci Jonasa w 1859 roku przejął niedokończone prace nad edycją korespondencji Schleimachera, dokończył dzieło Jonasa, opatrzył je komentarzami i wydał. Współpraca tych dwóch postaci sprawiła, że listy nie zostały opublikowane jako chaotyczny zbiór, lecz ułożono je w spójną, chronologiczną opowieść biograficzną. Tom czwarty domyka całą edycję korespondencji. Skupia się on na dojrzałym i berlińskim okresie życia filozofa (lata 1804–1834). Podobnie jak tom trzeci, rezygnuje on z klasycznej biografii na rzecz głębokiej wymiany myśli z wybranymi osobami. Co ważne, tom ten zawiera nie tylko listy, ale i niepublikowane wcześniej autorskie pisma Schleiermachera, co czyni go kluczowym źródłem naukowym. Główną oś tomu stanowią listy do szwedzkiego dyplomaty, poety i erudyty Carla Gustafa von Brinckmanna (1764-1847). Relacja ta zaczęła się w młodości, ale to w tym tomie widać jej pełną dojrzałość. Listy do Brinckmanna pełne są komentarzy na temat wojen napoleońskich, nowego ładu w Europie po kongresie wiedeńskim oraz sytuacji politycznej w samych Prusach. Obaj myśliciele wymieniają uwagi o literaturze europejskiej i filozofii. Kolejną grupę stanowi korespondencja z późniejszym kręgiem przyjaciół i współpracowników. Są to listy wymieniane z innymi profesorami, teologami oraz postaciami życia publicznego z czasów jego profesury w Halle i Berlinie. Korespondencja szczegółowo dokumentuje wewnętrzne, często nieoficjalne rozmowy Schleiermachera na temat unii kościelnej (połączenia luteranów i kalwinistów) oraz jego walki o autonomię Kościoła wobec ingerencji pruskiej monarchii. Bardzo ważny, nielistowny element tomu stanowią memoriały. Znajdują się tu oficjalne i prywatne memoriały, które Schleiermacher pisał dla pruskich urzędników i reformatorów politycznych. Pokazują one jego wizję nowoczesnego państwa pruskiego, wolności obywatelskich, reformy edukacji szkolnej oraz relacji na linii Państwo - Kościół. Tom zawiera również „Dialog o tym, co przyzwoite” (Dialog über das Anständige) - klasyczny tekst filozoficzny Schleiermachera w formie dialogu platonicznego, w którym rozważa on pojęcie moralności, norm społecznych, estetyki życia i tego, co w nowoczesnym społeczeństwie uchodzi za moralnie właściwe i „przyzwoite”. Tom zamykają zebrane recenzje literackie i naukowe, które Schleiermacher pisał na marginesie swoich głównych prac, oceniając dzieła współczesnych mu filozofów i teologów. W ten sposób tom czwarty stanowi pełne, erudycyjne podsumowanie życia Schleiermachera - pokazuje go jako dojrzałego dyplomatę słowa, zaangażowanego obywatela i wnikliwego krytyka kultury.