Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Erster Band

Opis dokumentu

Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Erster Band (Berlin, 1860) - pierwszy z czterech tomów obszernej biografii epistolarnej niemieckiego teologa protestanckiego, filozofa oraz pedagoga, uznawanego za ojca nowoczesnej teologii liberalnej Friedricha Schleiermachera (1768–1834). Dzieło składa się z prywatnych listów oraz materiałów zebranych i uporządkowanych przez ewangelickiego teologa, bliskiego ucznia i przyjaciela Schleiermachera Ludwiga Jonasa (1797–1859) oraz słynnego niemieckiego filozofa i historyka kultury Wilhelma Diltheya (1833-1911), który po nagłej śmierci Jonasa w 1859 roku przejął niedokończone prace nad edycją korespondencji Schleimachera, dokończył dzieło Jonasa, opatrzył je komentarzami i wydał. Współpraca tych dwóch postaci sprawiła, że listy nie zostały opublikowane jako chaotyczny zbiór, lecz ułożono je w spójną, chronologiczną opowieść biograficzną. Tom pierwszy obejmuje lata 1768-1804 i skupia się szczegółowo na kształtowaniu tożsamości, kryzysach duchowych oraz początkach kariery Friedricha Schleiermachera. Listy z tego tomu odsłaniają intymne szczegóły jego przejścia od surowego wychowania religijnego do pozycji jednego z najważniejszych myślicieli epoki. Odnoszą się do dzieciństwa i wczesnej edukacji. Dokumentują relacje z ojcem (kapelanem wojskowym) i rodzeństwem. Pokazują dom pełen dyscypliny, ale i intelektualnych ambicji. Opisują pobyt w internacie w Gnadenfrei, gdzie młody Schleiermacher nasiąkał specyficzną, głęboką religijnością ukierunkowaną na wewnętrzne przeżycia oraz pobyt w seminariach w Niesky i Barby, który przyniósł fascynację mistyczną miłością do Chrystusa. Kluczowy moment tomu to głęboki kryzys nastoletni. Schleiermacher wraz z przyjaciółmi zakłada tajny klub filozoficzny. Czytają tam zakazane, oświeceniowe lektury (m.in. Kanta). W dalszej kolejności następuje dramatyczna wymiana korespondencji z ojcem, w której młody Friedrich wyznaje, że nie potrafi pogodzić dogmatów ortodoksyjnego chrześcijaństwa z nowoczesną nauką i rozumem, co kończy się opuszczeniem wspólnoty morawskiej. Listy z okresu studiów w Halle (1787-1790) opisują zachwyt nad wolnością myślenia na tej uczelni oraz fascynację nad filozofią starożytną i Kantem, które zdefiniowały jego późniejszy aparat pojęciowy. Korespondencja z lat 1790-1796 dokumentuje pracę Schleimachera jako guwernera u hrabiego Dohna w Słobitach, gdzie uczy się salonowego obycia, rozwija poglądy pedagogiczne i nawiązuje głębokie relacje towarzyskie z arystokracją oraz sprawowanie pierwszych samodzielnych obowiązków duszpasterskich na Pomorzu. Listy z okresu 1796-1802 opisują pracę w berlińskim szpitalu Charité, gdzie Schleiermacher był kaznodzieją oraz jego „wejście” w krąg romantyków. Jest to jeden z najciekawszych fragmentów tomu. Listy opisują jego bliską przyjaźń z Friedrichem Schleglem i obecność na salonie literackim Henriette Herz. Odsłaniają również kulisy napisania i wydania anonimowo jego przełomowego dzieła „Mowy o religii do wykształconych spośród jej czcicieli” (1799). Pokazują, jak Schleiermacher próbuje tam „ocalić” religię dla ludzi oświeconych, definiując ją jako „uczucie i intuicję Wszechświata”. Okres 1802-1804 to przede wszystkim listy rejestrujące trudną, niespełnioną miłość do Eleonore Grunow, która była mężatką. Ten kryzys osobisty doprowadza do jego decyzji o wyjeździe z Berlina. Ostatnie listy z 1804 roku opisują przygotowania do objęcia profesury w Halle, co formalnie kończy młodzieńczy i przygotowawczy okres jego życia oraz tom pierwszy biografii.