Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Dritter Band

Opis dokumentu

Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Dritter Band (Berlin, 1861) - trzeci z czterech tomów obszernej biografii epistolarnej niemieckiego teologa protestanckiego, filozofa oraz pedagoga, uznawanego za ojca nowoczesnej teologii liberalnej Friedricha Schleiermachera (1768–1834). Dzieło składa się z prywatnych listów oraz materiałów zebranych i uporządkowanych przez ewangelickiego teologa, bliskiego ucznia i przyjaciela Schleiermachera Ludwiga Jonasa (1797–1859) oraz słynnego niemieckiego filozofa i historyka kultury Wilhelma Diltheya (1833-1911), który po nagłej śmierci Jonasa w 1859 roku przejął niedokończone prace nad edycją korespondencji Schleimachera, dokończył dzieło Jonasa, opatrzył je komentarzami i wydał. Współpraca tych dwóch postaci sprawiła, że listy nie zostały opublikowane jako chaotyczny zbiór, lecz ułożono je w spójną, chronologiczną opowieść biograficzną. Tom trzeci nosi podtytuł „Schleiermacher's Briefwechsel mit Freunden bis zu seiner Uebersiedlung nach Halle…”. Skupia się on w całości na głębokiej i intensywnej wymianie listów z najbliższymi przyjaciółmi, artystami i myślicielami z czasów jego młodości i pierwszego pobytu w Berlinie (do października 1804 roku). Podczas gdy tom pierwszy opowiada o tym okresie w sposób biograficzny, tom trzeci porzuca chronologiczną narrację na rzecz fascynującego wglądu w laboratoria intelektualne niemieckiego romantyzmu. Najważniejszym element tomu jest korespondencja z braćmi Schlegel. Listy pokazują wspólne mieszkanie obu myślicieli (Schleiermachera i Friedricha Schlegla) w Berlinie, ich codzienne dyskusje, spory oraz narodziny idei, które ukształtowały tzw. romantyzm jenajski oraz wspólne projekty literackie. Korespondencja szczegółowo dokumentuje pracę nad legendarnym pismem romantyków „Athenaeum” oraz kulisy ich monumentalnego planu wspólnego przetłumaczenia dzieł Platona na język niemiecki (które ostatecznie Schleiermacher dokończył sam, tworząc kanoniczny przekład). Listy do Augusta Wilhelma Schlegla ukazują wymianę myśli na temat teorii literatury, krytyki literackiej oraz poezji. Kolejna grupa listów to korespondencja z Henriette Herz, piękną i niezwykle wykształconą żoną berlińskiego lekarza, która prowadziła jeden z najsłynniejszych salonów tamtej epoki. Korespondencja ta ma charakter głęboko osobisty, wręcz intymny. Pokazuje, jak Schleiermacher (wówczas skromny kaznodzieja szpitala Charité) staje się lwem salonowym. Listy z Henriette Herz i jej otoczeniem są pełne dyskusji o literaturze, filozofii, a także o nowej moralności, wolnej miłości, sztuce konwersacji i roli kobiet w kulturze. Tom zawiera również listy, w których Schleiermacher dyskutuje ze swoimi rówieśnikami na temat odbioru jego przełomowego dzieła „Mowy o religii do wykształconych spośród jej czcicieli” z 1799 roku. Przyjaciele recenzują jego pomysły, a on broni swojej tezy, że religia nie jest ani dogmatem, ani moralnością, lecz „uczuciem i intuicją Wszechświata”. Kolejną grupę stanowią listy do innych przyjaciół z młodości. To wymiana myśli z dawnymi kolegami ze studiów w Halle i seminariów Braci Morawskich, w których Schleiermacher analizuje ewolucję swoich poglądów od pietystycznej mistyki do nowoczesnej filozofii pod wpływem Spinozy i Kanta. Tom trzeci jest bezcennym dokumentem historycznym, który pokazuje, jak prywatne relacje i przyjacielskie dyskusje doprowadziły do jednej z największych rewolucji kulturalnych w dziejach Niemiec – narodzin epoki romantyzmu.