Herb miasta Elbląga

Autor: Joanna Szkolnicka | Data dodania: 26.03.2012

Herb Elbląga w postaci zbliżonej do używanej obecnie, tzn. z dwoma krzyżami pojawia się po raz pierwszy na pieczęci z 1357 r. Dopiero jednak od 1377 r. wizerunek tych dwóch krzyży ujęty zostaje w tarczę, co pozwala uznać go za przedstawienie herbowe. Według prof. Beaty Możejko fakt umieszczenia tychże dwóch krzyży świadczy o zwycięstwie „wpływu Zakonu [Krzyżackiego] na kształt i przesłanie ideologiczne elbląskiej symboliki miejskiej”. Według niektórych dawniejszych autorów (C. Beckherrn) z kolei biały krzyż symbolizował prawdopodobnie przynależność do Hanzy, czego dowodem miałaby być obecność takiego samego krzyża w herbach niektórych innych miast przynależących do Związku (Vogesack, Zwolle). Element herbu, przypominający sieć, obecny w jego dolnym polu, wspominany jest  przez Friedricha Zamehl’a w wierszu pochodzącym z 1631 r. Przyjmuje się interpretować go jako nawiązanie do sieci rybackiej, która z kolei byłaby aluzją do związków miasta z morzem i rybołówstwem. Inna, dawniejsza interpretacja wskazywała na nawiązanie do kraty w Bramie Targowej – jednej z elbląskich bram miejskich i jedynej ocalałej. Z żadną z tych interpretacji nie zgadza się wspominany już Beckherrn, twierdząc iż jest to motyw zdobniczy bez żadnego znaczenia, obecny w herbach wielu miast. Warto wspomnieć, iż bardzo podobny wygląd miała elbląska chorągiew w bitwie pod Grunwaldem (biało-czerwona, na białym górnym polu czerwony krzyż, na czerwonym – biały). W „Herbarzu miast polskich” A. Plewako i Józefa Wanaga znajdujemy z kolei informację, iż obecne w herbie elbląskim dwa krzyże to krzyże maltańskie. Jeżeli chodzi o barwy herbu – czerwień i biel, założyć należy, iż Elbląg przejął je od Lubeki. Jak więc wynika z powyższego, w środowisku naukowym nie ma jedności w kwestii pochodzenia i symboliki herbu miasta. Na najstarszej elbląskiej pieczęci z 1242 widnieje koga z masztem, na czubku którego powiewa zamiast żagla chorągiewka wiatrowa. Pod chorągiewką widnieje na wolnym polu krzyż. W łodzi widoczna jest postać sternika ze szpiczastym kapturem na głowie. Koga w różnych postaciach (m. in. ze zmieniającą się liczbą lin mocujących maszt oraz żeglarzy) pojawia się także na późniejszych pieczęciach, m. in. z 1350 i 1424 r.. Koga symbolizuje niewątpliwie związki miasta z handlem morskim oraz Hanzą (był to podstawowy typ używanych wówczas przez Hanzę statków, a wizerunki kogi widniały na pieczęciach takich hanzeatyckich miast jak Lubeka, Kilonia, Wismar i Gdańsk.) Prof. Możejko zwraca również uwagę na głębszą wymowę tego symbolu, mającą związek z chrześcijaństwem, a według której okręt to Kościół, zmierzający do portu, jakim jest wieczność. Statek jest również atrybutem wielu świętych, także tych związanych z Elblągiem, np. św. Mikołaja – patrona miast hanzeatyckich, żeglarzy i podróżujących morzem oraz św. Urszuli. Przez pewien czas oba wizerunki (z kogą i z krzyżami) współistniały lub ich elementy przenikały się albo łączyły (widoczne jest to na pieczęci z 1424 r.), aż w końcu wizerunek z krzyżami zdominował wyobrażenie kogi. Ciekawym wizerunkiem jest widniejący na pieczęci używanej od. ok. 1454 r. w którym tarcza z dwoma krzyżami trzymana jest przez anioła. Podobne wyobrażenie widnieje na pieczęciach woskowych z 2 listów - z 1470 i 1488r. oraz najczęściej używanej pieczęci miasta  do 1772 r.  Herbem elbląskiego Nowego Miasta była tarcza dzielona w słup na dwa pola, w lewym umieszczono w słup trzy róże, w prawym – krzyż.

Literatura: Możejko B., Najdawniejsze pieczęcie i herb miasta Elbląga, [w:] "Z przeszłości Elbląga" red Groth A., Koszalin 1999 Pfau H., Siegel, Wappen und Fahnen der Hansestadt Elbing, München 1999 Beckherrn C., Die Wappen der Städte Alt-Preußens, Königsberg 1892 Kownatzki H. Siegel, Wappen und Fahne von Elbing, Elbinger Jahrbuch 1931, H. 9 Vossberg, Münzen un Sigel der preußischen Städte Danzig, Elbing, Thorm so wie der Herzöge von Pommerellen im Mittelalter, Berlin 1841 Gumowski Marian, Herby miast polskich, Warszawa 1960 Plewako A., Wanag J. Herbarz miast polskich, Warszawa 1994